آماده كرده است » « 1 » . غزّالى مىگويد : سمره روايت كرده كه پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله فرموده است : « براى هر پيامبرى حوضى است و هر كدام از آنها ورود كنندگان بر او بيشتر باشد بر ديگران مباهات مىكند ، و من اميدوارم واردان بر من فزونتر از ديگران باشد » « 2 » . اين اميدوارى پيامبر خدا صلّى اللّه عليه و آله است و هر بنده‌اى بايد اميد و آرزو كند كه از جمله واردان بر حوض آن حضرت باشد و بپرهيز از اين كه آرزومندى مغرور و فريب خورده باشد و در اين حال پندارد كه او حقيقتا اميدوار است زيرا كسى بايد به برداشت محصول اميدوار باشد كه تخمى افشانده و زمين را آماده كرده و آب داده باشد و سپس نشسته و به فضل خداوند اميد بسته كه آنچه كاشته برويد و تا وقت درو خداوند صاعقه‌ها و آفتها را از آن دور فرمايد . امّا كسى كه زمين را شخم نزده و آن را آماده نكرده و تخمى نپاشيده و آبى ندارد چنانچه از فضل خداوند آرزو داشته باشد كه برايش دانه و ميوه بروياند او مغرورى آرزومند است و به هيچ روى از جملهء اميدواران نيست ، اميدهاى بيشتر مردم از همين قبيل است و اين غرور احمقان است و ما از غرور و غفلت به خدا پناه مىبريم زيرا مغرور بودن به خدا خطرش بزرگتر از مغرور شدن به دنياست ، خداوند فرموده است : فَلا تَغُرَّنَّكُمُ الْحَياةُ الدُّنْيا وَ لا يَغُرَّنَّكُمْ بِاللَّهِ الْغَرُورُ * « 3 » چگونگى دوزخ و هولها و عذابهاى آن ( 1 ) اى غافل از خود كه به آنچه و آن سرگرميهاى اين دنياست كه همه در شرف زوال و نيستى است مغرور و فريفته شده‌اى ، تفكّر در چيزى را كه از آن كوچ خواهى كرد رها كن و در چيزى كه بر آن ورود خواهى كرد بينديش چه به تو خبر داده شده جايى كه همه به آن وارد خواهند شد دوزخ است : وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها كانَ عَلى رَبِّكَ حَتْماً مَقْضِيًّا ، ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا وَ نَذَرُ الظَّالِمِينَ فِيها جِثِيًّا « 4 » . بنابراين بايد در ورود خود به دوزخ بر يقين و در نجات خود از آن

--> ( 1 ) معاني الاخبار ، صدوق ، ص 182 . ( 2 ) سنن ترمذى ج 9 ، ص 270 و او گفته است حديثى غريب است ، اشعث بن عبد الملك اين حديث را از حسن بصرى از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به طور مرسل نقل كرده و از سمره نام نبرده و اين درست‌تر است . ( 3 ) لقمان / 33 : . . . مبادا زندگى دنيا شما را بفريبد و مبادا شيطان شما مغرور كند . ( 4 ) مريم / 71 و 72 : و همه شما ( بدون استثناء ) وارد جهنّم مىشويد ، اين امرى است حتمى و فرمانى است قطعى از پروردگارتان سپس آنها را كه تقوا پيشه كردند از آن رهايى مىبخشيم و ستمگران را در حالى كه به زانو در آمده‌اند در آن رها مىكنيم .